In het kort
- Gynaecomastie aan één kant komt vaak voor, zeker in het begin, en is meestal goedaardig.
- Gevoeligheid of pijn wijst meestal op recente, actieve gynaecomastie: het beste moment voor een medische behandeling.
- Borstkanker bij mannen bestaat, maar is zeldzaam (ongeveer 1% van alle borstkankers) en treft vooral mannen boven de 60.
- Alarmsignalen: harde, onregelmatige, niet-centrale of vastzittende knobbel, bloederige afscheiding, ingetrokken tepel, huidveranderingen, knobbel in de oksel.
- Het onderzoek is eenvoudig: voelen, zo nodig een echo en mammografie, zelden een biopsie.
Een knobbel onder je tepel ontdekken, zeker aan één kant, zorgt vaak meteen voor ongerustheid. Die moet je in perspectief zien. In de overgrote meerderheid van de gevallen gaat het om gynaecomastie, een goedaardige vergroting van de klier. Toch zijn er een paar signalen die niet kunnen wachten. Zo zie je het verschil, en zo verloopt het onderzoek.
Gynaecomastie aan één kant komt vaak voor
De twee borstklieren reageren onafhankelijk van elkaar op hormonen. Daarom komt het vaak voor dat gynaecomastie:
- aan één kant begint en pas maanden later aan de andere kant verschijnt;
- asymmetrisch blijft, met één grotere kant;
- strikt eenzijdig is, bij tieners en bij volwassenen.
Bij een tiener met een normaal onderzoek wordt eenzijdige gynaecomastie net zo gevolgd als tweezijdige. Bij volwassenen, en zeker na je veertigste, is een medisch onderzoek aan te raden, gewoon om zeker te weten dat het om klierweefsel gaat en niet om iets anders.
Waarom het pijn doet
Pijn of gevoeligheid hoort bij de actieve fase, de eerste maanden. De klier groeit, het weefsel is ontstoken en reageert op elke wrijving. Na ongeveer een jaar wordt het weefsel vezelig: minder gevoelig, maar ook veel minder geneigd om te verdwijnen.
Pijnlijke gynaecomastie is dus vaak recent. Juist dan heeft een medische behandeling de meeste kans. Nog een reden om nu naar de dokter te gaan in plaats van over een jaar. Zie behandeling zonder operatie.
Intussen helpt:
- een nauwsluitend kledingstuk of een licht compressiehemd, dat wrijving beperkt;
- een pleister of tepelbeschermer tijdens het sporten;
- niet elke dag voelen om te ‘controleren’: dat houdt de gevoeligheid in stand.
Andere pijn heeft een andere oorzaak: plotselinge pijn met roodheid, warmte of koorts wijst op een ontsteking (mastitis of abces), zeldzaam bij mannen maar mogelijk. Ga dan snel naar een arts.
Signalen waarmee je snel naar de dokter moet
Deze signalen betekenen niet ‘kanker’. Ze betekenen ‘zonder wachten laten onderzoeken’. De grote meerderheid van de knobbels in de mannenborst blijkt ook in dat geval goedaardig.
Gynaecomastie of kanker: de verschillen
| Gynaecomastie | Borstkanker bij mannen | |
|---|---|---|
| Hoe vaak | Heel vaak | Zeldzaam |
| Leeftijd | Elke leeftijd, pieken in de puberteit en na 50 | Vooral na 60 |
| Kant | Eén of beide | Bijna altijd één |
| Plaats | Centraal onder de tepelhof | Vaak niet centraal |
| Consistentie | Stevig, rubberachtig, beweeglijk | Hard, onregelmatig, soms vast |
| Pijn | Vaak, als het recent is | Meestal pijnloos |
| Tepel, huid | Normaal | Soms intrekking, afscheiding, wondje |
Borstkanker bij mannen is goed voor ongeveer 1% van alle borstkankers. Het komt vooral voor rond 65-70 jaar. Bekende risicofactoren zijn een BRCA2-mutatie, familiegeschiedenis van borst- of eierstokkanker, het syndroom van Klinefelter, bestraling van de borstkas, obesitas en leverziekten. Net als bij vrouwen geldt: hoe eerder ontdekt, hoe beter te behandelen.
Zo verloopt het onderzoek
- Het gesprek: sinds wanneer, verloop, pijn, afscheiding, medicijnen, familiegeschiedenis.
- Het voelen van beide borsten, de oksels en de teelballen. De arts let op grootte, stevigheid, plaats en beweeglijkheid van de knobbel.
- Een echo van de borst bij twijfel: onderscheidt klier, vet en een eventuele knobbel.
- Een mammografie als aanvulling, bij een verdacht signaal of bij oudere mannen.
- Een biopsie, alleen als de beelden een afwijking tonen die niet op gynaecomastie lijkt: een naaldbiopt onder plaatselijke verdoving, voor onderzoek.
Afhankelijk van de situatie zoekt bloedonderzoek naar de oorzaak van de gynaecomastie (zie de oorzaken).
Andere oorzaken van een knobbel in de mannenborst
Minder vaak kan een knobbel in de borststreek zijn:
- een lipoom (goedaardige vetbult, zacht en beweeglijk);
- een cyste (talg- of epidermoïdcyste), vaak verbonden met de huid;
- een blauwe plek of bloeduitstorting na een stoot;
- een lymfeklier;
- een ontsteking (abces);
- uitzonderlijk een andere tumor.
Een echo maakt dat meestal binnen enkele minuten duidelijk.
Wat je moet onthouden
Een knobbel onder de tepel bij een man is bijna altijd gynaecomastie, en gynaecomastie is geen kanker. Een gewone afspraak bij de huisarts volstaat om dat te bevestigen en je van onnodige zorgen af te helpen. Daar hoef je je niet voor te schamen: artsen zien het elke dag.
