Gynaecomastie behandelen zonder operatie: wat werkt en wat niet

‘Kom ik er zonder operatie vanaf?’ Dat is de meest gestelde vraag, en het eerlijke antwoord is: dat hangt vooral af van hoe lang het er al is en waaruit het bestaat, klier of vet. Dit zegt de medische kennis, optie voor optie, zonder mooier te maken dan het is.

De gouden regel: de tijdsfactor

Gynaecomastie doorloopt twee fasen:

1. De actieve fase, de eerste maanden: de klier groeit en is vaak gevoelig of pijnlijk. Ze kan nog slinken, vanzelf of met behandeling.
2. De vezelige fase, na ongeveer 12 maanden: het klierweefsel wordt vervangen door dicht, pijnloos bindweefsel. Het slinkt niet meer, niet vanzelf en niet met medicijnen.

1. De oorzaak wegnemen: de eerste behandeling

Vóór elk medicijn wordt gezocht naar wat te corrigeren valt:

• een verantwoordelijk medicijn, dat de arts soms door een alternatief kan vervangen;
• steroïden, prohormonen of twijfelachtige supplementen, waarmee je moet stoppen (zie het aparte artikel);
• een hormonale disbalans (hypogonadisme, te snel werkende schildklier, te veel prolactine), die als zodanig behandeld wordt;
• flink alcohol- of cannabisgebruik.

Wordt de oorzaak vroeg weggenomen, dan slinkt recente gynaecomastie vaak binnen enkele maanden. Zie de oorzaken van gynaecomastie.

2. Afwachten: in sommige gevallen een echte optie

Bij tieners is afwachten de standaardaanpak: spontaan herstel binnen 6 maanden tot 2 jaar is de regel (zie het artikel). Bij volwassenen kan recente gynaecomastie waarvan de oorzaak is weggenomen ook een paar maanden gevolgd worden.

3. Medicijnen

Ze zijn allemaal receptplichtig, worden na onderzoek ingezet en meestal off-label, dus buiten de officiële indicatie. Dit is informatie, geen aanmoediging om zelf te dokteren.

Tamoxifen en raloxifen

Dit zijn selectieve oestrogeenreceptormodulatoren: ze blokkeren de werking van oestrogeen op de borstklier. Tamoxifen is het best onderzocht. Bij recente, pijnlijke gynaecomastie beschrijven gepubliceerde patiëntenseries minder pijn en een gedeeltelijke of volledige afname bij de meeste patiënten, met behandelingen van ongeveer drie maanden. Raloxifen gaf in enkele studies vergelijkbare resultaten.

De beperkingen: weinig of geen effect bij oude gynaecomastie, kans op terugkeer na het stoppen en mogelijke bijwerkingen (maag-darmklachten, opvliegers, zeldzamer trombose) die medische controle vragen.

Ze worden ook preventief gebruikt bij mannen die anti-androgenen krijgen voor prostaatkanker, bij wie gynaecomastie heel vaak voorkomt.

Aromataseremmers

Anastrozol en verwante middelen blokkeren de omzetting van testosteron in oestrogeen. Op papier aantrekkelijk, in de praktijk teleurstellend. Een placebogecontroleerde studie bij puberteitsgynaecomastie liet geen voordeel zien, en bij volwassenen waren ze minder effectief dan tamoxifen.

Androgenen

Een dihydrotestosteron-gel (androstanolon), aangebracht op de huid, is in sommige landen gebruikt bij bepaalde vormen van gynaecomastie, vooral in de puberteit, met wisselend resultaat. Bij mannen met testosterontekort (hypogonadisme) kan suppletie de gynaecomastie verbeteren. Bij een normaal testosteron heeft extra testosteron daarentegen geen zin en kan het via aromatisering zelfs verslechteren.

Samengevat

4. Preventieve bestraling

Bij mannen die beginnen aan een anti-androgene behandeling voor prostaatkanker kan een preventieve bestraling in lage dosis van de borstklieren het risico op gynaecomastie verkleinen. Een heel specifieke indicatie, waarover het oncologisch team beslist.

5. Cosmetische technieken zonder operatie

• Cryolipolyse (vetcellen vernietigen met kou) kan borstvet iets verminderen. Het heeft geen effect op de klier.
• Radiofrequentie, gefocuste echografie en ‘vetweg-injecties’: beperkt bewijs, en ook deze technieken werken niet op klierweefsel.

Deze behandelingen worden niet vergoed. Laat vóór je het geld uitgeeft bevestigen dat je borst echt vooral uit vet bestaat.

6. Wat niets heeft aangetoond

7. Wat werkt op vet

Bestaat je borst vooral uit vet, dan is de echte oplossing zonder operatie vetverlies gecombineerd met krachttraining. Het werkt, maar duurt maanden. Onze aanpak: borstvet verliezen.

8. Intussen camoufleren

Welke optie je ook kiest: een compressiekledingstuk maakt je borst onzichtbaar tijdens de behandeling of het wachten. Zie onze vergelijking.

Wanneer kies je voor een operatie?

Een operatie wordt de logische optie als:

• de gynaecomastie er al lang zit (langer dan een jaar) en niet slinkt;
• de medische behandeling niet werkte of slecht verdragen werd;
• het volume groot is, met of zonder huidoverschot;
• de lichamelijke of psychische last aanzienlijk is.

Het is de enige blijvende behandeling van de klier. Zie de operatie en kosten en vergoeding.

Jouw vragen