Przyczyny ginekomastii: hormony, leki, choroby, styl życia

Zrozumieć, dlaczego twoja klatka się zmieniła, to często znaleźć część rozwiązania. Jeśli przyczyną jest lek, który da się zamienić, środek, który można odstawić, albo zaburzenia hormonalne, które da się wyrównać, świeża ginekomastia może ustąpić bez dalszego leczenia. Oto wszystkie znane przyczyny, od najczęstszych do najrzadszych.

Wspólny mechanizm: równowaga hormonalna

Wszystkie przyczyny ginekomastii działają tak samo. Męski gruczoł piersiowy jest pobudzany przez estrogeny i hamowany przez androgeny, w tym testosteron. Rośnie, gdy równowaga się zaburza:

• bo estrogenów przybywa (większa produkcja, więcej testosteronu przekształcanego w estrogeny, wolniejszy rozkład w wątrobie);
• bo androgenów ubywa (mniej aktywne jądra, hormon blokujący ich działanie);
• albo bo gruczoł staje się bardziej wrażliwy na estrogeny lub mniej wrażliwy na androgeny.

Jak rozkładają się przyczyny

U dorosłych zgłaszających się z ginekomastią klasyczny rozkład, według przeglądu w New England Journal of Medicine, wygląda tak:

Zapamiętaj przede wszystkim: w połowie przypadków nie stoi za tym żadna choroba. To albo ginekomastia bez znanej przyczyny, albo ginekomastia z okresu dojrzewania, która nie zniknęła do końca.

1. Przyczyny fizjologiczne

Są najczęstsze i nie świadczą o żadnej chorobie.

• Przy narodzinach: hormony matki przechodzą przez łożysko. Większość noworodków ma mały zawiązek piersi, który znika w ciągu kilku tygodni.
• W okresie dojrzewania: przez kilka miesięcy produkcja estrogenów rośnie szybciej niż testosteronu. Niemal co drugi chłopiec ma ginekomastię, która zwykle ustępuje w ciągu 6 miesięcy do 2 lat. Zobacz ginekomastia u nastolatków.
• Z wiekiem: testosteron stopniowo spada, a tkanki tłuszczowej przybywa. Tłuszcz zawiera aromatazę, enzym przekształcający testosteron w estrogeny. Ponad połowa mężczyzn po 50. roku życia ma ginekomastię w badaniu.

2. Leki i inne substancje

To najważniejsza przyczyna do wykrycia, bo często jest odwracalna. Leki odpowiadają za 10–25% ginekomastii u dorosłych. Główne grupy:

Lista nie jest pełna. Francuskie badanie farmakowigilancyjne oparte na zgłoszeniach działań niepożądanych potwierdziło znaczenie kilku z tych grup, zwłaszcza antyandrogenów i spironolaktonu.

Substancje z codziennego życia

• Sterydy anaboliczne, prohormony i niektóre preparaty na masę to bardzo częsta przyczyna u młodych sportowców. Mają osobny artykuł: ginekomastia, siłownia i sterydy.
• Marihuana jest często wymieniana. Opisano przypadki, ale badania nie potwierdziły formalnie związku.
• Alkohol działa głównie przez uszkodzenie wątroby i kalorie.
• Olejki lawendowy i z drzewa herbacianego, wielokrotnie nakładane na skórę, powiązano z ginekomastią u małych chłopców, odwracalną po odstawieniu. W laboratorium mają słabe działanie estrogenowe i udowodnione antyandrogenowe.
• Kontakt skóry z żelem hormonalnym (testosteron lub estrogen) używanym przez bliską osobę może wystarczyć.

3. Choroby

Są rzadsze, ale właśnie ich szukają badanie i badania krwi.

Choroby wątroby

Marskość wątroby, niezależnie od przyczyny (alkohol, zapalenie wątroby, stłuszczenie), to klasyczna przyczyna. Uszkodzona wątroba gorzej rozkłada hormony, a więcej testosteronu zamienia się w estrogeny. Niedożywienie z szybkim powrotem do normalnego jedzenia („ginekomastia z ponownego odżywienia”) działa podobnie.

Problemy z jądrami (hipogonadyzm)

Gdy jądra wytwarzają za mało testosteronu, równowaga się zaburza. Przyczyny są różne:

• zespół Klinefeltera (dodatkowy chromosom X), często rozpoznawany późno, z małymi twardymi jądrami, ginekomastią i czasem niepłodnością;
• następstwa świnki lub urazu jądra;
• hipogonadyzm wtórny, gdy przysadka przestaje wystarczająco pobudzać jądra.

Guzy wydzielające hormony

Dlatego lekarz zawsze bada jądra. Niektóre guzy jądra wytwarzają estrogeny lub hCG, który pobudza gruczoł piersiowy. Są rzadkie (około 3% przypadków), ale wcześnie wykryte bardzo dobrze się leczą. Jeszcze rzadziej przyczyną jest guz nadnercza lub płuca.

Inne choroby

• Nadczynność tarczycy zwiększa ilość estrogenów.
• Niewydolność nerek, zwłaszcza u pacjentów dializowanych.
• Nadmiar prolaktyny, hormonu przysadki, często wywołany lekami.
• Otyłość, która łączy tłuszcz na klatce ze zwiększoną produkcją estrogenów w tkance tłuszczowej.

Badania: jak lekarz szuka przyczyny

Diagnostyka zależy od wyniku badania:

1. Wywiad obejmuje wszystkie leki, suplementy, preparaty sportowe, alkohol, marihuanę, czas trwania i przebieg.
2. Badanie obejmuje piersi, jądra, tarczycę i objawy chorób wątroby.
3. Badania krwi, w zależności od sytuacji: testosteron całkowity, estradiol, LH, FSH, prolaktyna, hCG, TSH, próby wątrobowe i nerkowe.
4. Badania obrazowe: USG piersi przy wątpliwościach; USG jąder, jeśli wskazuje na to badanie lub wyniki krwi.

Interpretacja ma prostą logikę. Podwyższone hCG każe szukać guza. Niski testosteron przy wysokim LH wskazuje na problem z jądrami. Niski testosteron przy niskim LH kieruje uwagę na przysadkę. Wysoki estradiol każe szukać źródła estrogenów.

U nastolatka z prawidłowym badaniem oraz u dorosłego ze starą, stabilną ginekomastią bez niepokojących cech diagnostyka jest często minimalna.

A jeśli nie znaleziono przyczyny?

To częste i raczej uspokajające: oznacza, że nie wykryto żadnej choroby. Ginekomastię „idiopatyczną” traktuje się jak każdą inną:

• jeśli jest świeża, można omówić leczenie farmakologiczne (leczenie bez operacji);
• jeśli jest stara i uciążliwa, trwałym rozwiązaniem jest operacja (operacja);
• w każdym przypadku odzież uciskowa ukryje ją na co dzień.

Twoje pytania