Ginekomastia u nastolatków: normalna, częsta i zwykle przejściowa

W wieku 12, 13 czy 14 lat wielu chłopców zauważa mały guzek pod jedną brodawką, czasem pod obiema. Jest wrażliwy, widać go pod koszulką i pojawia się w najgorszym momencie: szatnia, basen, spojrzenia innych. Trzeba to powiedzieć jasno, nastolatkom i rodzicom: to jedna z najzwyklejszych rzeczy w okresie dojrzewania i prawie zawsze znika sama.

Dlaczego pierś powiększa się w okresie dojrzewania

Na początku dojrzewania jądra i nadnercza zaczynają wytwarzać hormony. Przez kilka miesięcy estrogenów przybywa szybciej niż testosteronu. Ta niewielka przewaga wystarcza, by pobudzić mały gruczoł piersiowy, który ma każdy chłopiec. Gdy testosteron osiąga poziom dorosłego, równowaga wraca, a gruczoł się zmniejsza.

Zwykle pojawia się między 12. a 14. rokiem życia, w połowie dojrzewania, gdy jądra już zaczęły rosnąć i pojawia się owłosienie łonowe.

To naprawdę częste

Najczęściej to mały dysk o średnicy 1–3 cm pod otoczką, czasem prawie niewidoczny. Może:

• dotyczyć jednej strony albo obu w odstępie kilku miesięcy;
• być wrażliwy lub bolesny, zwłaszcza przy ocieraniu koszulki lub uderzeniu;
• iść w parze z lekko wypukłą brodawką, widoczną pod ubraniem.

Jak długo to trwa

Regułą jest samoistne ustąpienie, najczęściej w ciągu 6 miesięcy do 2 lat. Niewielka część ginekomastii pokwitaniowych utrzymuje się w dorosłości, zwłaszcza gdy były duże albo gdy nadwaga podtrzymuje zaburzenie hormonalne przez tkankę tłuszczową. Według przeglądu w New England Journal of Medicine utrwalona ginekomastia pokwitaniowa to około jednej czwartej ginekomastii u dorosłych zgłaszających się do lekarza.

Kiedy iść do lekarza

Wizyta u lekarza rodzinnego lub pediatry to zawsze dobry pomysł. Uspokaja, pozwala sprawdzić, że wszystko jest w porządku, i daje nastolatkowi przestrzeń do rozmowy. Staje się konieczna w tych sytuacjach:

Podczas wizyty lekarz bada piersi i jądra oraz ocenia etap dojrzewania i siatkę centylową. Jeśli wszystko się zgadza, żadne badania nie są potrzebne: wystarczy obserwacja. Badania hormonalne lub USG zleca się tylko wtedy, gdy coś jest nietypowe.

Leczenie u nastolatków

Najpierw obserwacja

W zdecydowanej większości przypadków jedynym leczeniem jest czas. Kontrola mniej więcej co pół roku pozwala śledzić przebieg.

Leki, rzadko

Niektórzy lekarze w wybranych przypadkach (świeża, bolesna lub duża ginekomastia) proponują lek z grupy tamoksyfenu, poza wskazaniami rejestracyjnymi. Decyzja należy do specjalisty, zwykle endokrynologa dziecięcego. Badanie z grupą kontrolną nie wykazało natomiast, że anastrozol, inhibitor aromatazy, działa lepiej niż placebo w ginekomastii pokwitaniowej. Więcej: leczenie bez operacji.

Operacja, po dojrzewaniu

Operację rozważa się, gdy ginekomastia utrzymuje się po zakończeniu dojrzewania, zwykle po 17–18 roku życia i okresie stabilizacji. Przy bardzo dużych zmianach lub poważnym cierpieniu psychicznym można rozważyć ją wcześniej. Zobacz operacja oraz cena i NFZ.

Szczególny przypadek: nadwaga

U nastolatków z nadwagą często występują jednocześnie gruczoł i tłuszcz. Tłuszcz wytwarza estrogeny, co podtrzymuje ginekomastię. Zdrowsze odżywianie i regularny ruch zmniejszają część tłuszczową i mogą sprzyjać cofaniu się gruczołu. Bez drastycznych diet i obsesyjnego ważenia: w tym wieku lepsze jest wsparcie lekarza lub dietetyka. Zobacz ginekomastia czy tłuszcz.

Jak przejść przez ten czas: rady dla nastolatków i rodziców

Dla nastolatka:

• Nie jesteś sam: statystycznie prawie co drugi chłopak w twojej klasie przechodzi to samo, mniej lub bardziej widocznie.
• To nie brak męskości: wywołują to właśnie twoje męskie hormony.
• Na co dzień bardzo pomagają nieco grubsze koszulki, rozpięte koszule na T-shirt oraz ciemne lub wzorzyste kolory. Zobacz jak ukryć ginekomastię ubraniem.
• Na basen i plażę dyskretna i popularna jest koszulka kąpielowa z filtrem UV.
• Pod ubraniem możesz nosić lekki podkoszulek uciskowy, jeśli ma dobry rozmiar i zdejmujesz go na noc. Zobacz nasze porównanie.
• Unikaj „tabletek na ginekomastię” z internetu i „boosterów testosteronu”: w najlepszym razie są bezużyteczne, w najgorszym niebezpieczne.

Dla rodziców:

• Poruszcie temat zwyczajnie, bez śmiechu i bez dramatyzowania, i zaproponujcie wizytę u lekarza: wielu nastolatków nie odważy się o nią poprosić.
• Zwracajcie uwagę na oznaki cierpienia: nagła niechęć do sportu czy basenu, luźne ubrania w środku lata, izolowanie się, docinki rówieśników. Zmartwienie wyglądem klatki może w tym wieku mocno obciążać poczucie własnej wartości.
• Jeśli syn bardzo to przeżywa, pomóc może wsparcie psychologiczne, a lekarz może uwzględnić to cierpienie przy wyborze leczenia.

Twoje pytania