Gynaecomastie en fitness: steroïden, supplementen en wat je moet weten

In de sportschool heeft gynaecomastie een bijnaam: ‘gyno’. Het komt er vaak voor, en dat heeft een specifieke reden. Niet de krachttraining veroorzaakt het, maar bepaalde middelen die de resultaten moeten versnellen. Zo werkt het, dit zit erachter, dit niet, en dit doe je als het jou overkomt.

Waarom steroïden gynaecomastie veroorzaken

De meeste anabole steroïden zijn testosteron of afgeleiden daarvan. Je zou denken dat een overschot aan mannelijk hormoon tegen gynaecomastie beschermt. Het omgekeerde is waar, om twee redenen.

1. Aromatisering. Het enzym aromatase, dat veel in vetweefsel zit, zet een deel van het testosteron om in oestradiol, het belangrijkste oestrogeen. Hoe meer testosteron je toevoegt, hoe meer oestrogeen ontstaat. Boven een bepaalde grens wordt de borstklier gestimuleerd.

2. De teelballen vallen stil. De hersenen merken het hormoonoverschot op en zetten de aansturing van de teelballen uit. Na het stoppen duurt het weken of maanden voor de eigen testosteronaanmaak weer opstart, terwijl de in vet opgeslagen oestrogenen er nog zijn. De balans slaat sterk door naar oestrogeen: een periode met hoog risico.

Sommige middelen werken ook via andere routes, zoals prolactine of progesteron. Het hormoon hCG, dat sommigen misbruiken, stimuleert direct de oestrogeenaanmaak door de teelballen.

De betrokken middelen

‘Natuurlijke’ supplementen: de valkuil van vervuiling

De grote meerderheid van de supplementen voor krachtsport heeft geen hormonaal risico. Maar herhaalde analyses, in Europa en elders, vonden supplementen vervuild met niet-vermelde steroïden of prohormonen. Dat geldt vooral voor producten met spectaculaire beloftes en voor slecht gecontroleerde webshops. Een paar regels:

• kies gevestigde merken bij betrouwbare verkopers;
• wantrouw beloftes als ‘steroïde-effect zonder steroïden’ of ‘hormoonbooster’;
• bewaar de verpakkingen: bij een probleem helpen ze de arts.

Wat veilig is

• Krachttraining zelf, op elke intensiteit.
• Whey en andere kwalitatieve eiwitpoeders.
• Creatine, een van de best onderzochte supplementen.
• Eiwitrijke voeding, met vlees, eieren, zuivel of soja.

De ‘nep-gyno’ van de sporter

Niet iedereen bij wie de borst verandert, heeft gynaecomastie. Twee situaties komen vaak voor:

• Goed ontwikkelde borstspieren, maar een vage onderkant: vaak een vetrest, die in een cut-fase verdwijnt. Zie borstvet verliezen.
• Opgezette tepels (‘puffy nipples’): een klein schijfje klierweefsel, soms al sinds de puberteit, dat door spiergroei zichtbaarder wordt.

De knijptest onder de tepelhof helpt ze uit elkaar te houden. Zie gynaecomastie of borstvet.

Wat te doen als er een knobbel verschijnt

1. Laat het niet slepen. Recente gynaecomastie, vaak gevoelig, heeft de meeste kans om te slinken. Na ongeveer een jaar wordt het weefsel vezelig en haalt alleen een operatie het weg.
2. Ga naar een arts en vertel eerlijk wat je hebt gebruikt. Hij heeft een beroepsgeheim. Zonder die informatie kan hij je niet goed adviseren en je hormoonwaarden niet goed interpreteren.
3. Ga niet zelf dokteren met online gekochte anti-oestrogenen: zonder medisch toezicht riskeer je bijwerkingen en kun je een probleem maskeren.
4. Laat het herstel van je hormonen controleren na het stoppen: aanhoudend hypogonadisme (blijvend laag testosteron) is te behandelen, maar moet wel vastgesteld worden.

Je huisarts kan je doorverwijzen naar een endocrinoloog of androloog. De Dopingautoriteit geeft ook vertrouwelijke informatie over gezondheid en dopinggebruik.

Voor behandelopties: behandeling zonder operatie en de operatie.

Spieren opbouwen zonder middelen

Een atletisch lichaam zonder gynaecomastie draait om:

• een progressief schema over maanden en jaren;
• genoeg eiwit (ongeveer 1,6 g per kilo per dag) en calorieën die bij je doel passen;
• slaap;
• geduld, want middelen beloven jaren in weken te persen, tegen een prijs die veel verder gaat dan je borst.

Intussen kun je met een compressieshirt ontspannen trainen.

Jouw vragen